زنان و مردانی كه به دادگاه مراجعه میكنند، مشكلات و مسائل گوناگونی دارند. شاید بتوان بدون تفكیك زن و مرد از یكدیگر مشكلاتی را كه سبب میشود زنان و مردان برای آن به دادگاه مراجعه كنند، اینگونه برشمرد: هیز و چشم چران بودن، بد دهن بودن، بد اخلاق بودن، عادت به تحقیر طرف مقابل خساست بیش از اندازه، داشتن دست بِزن و هر نوع خشونت خانوادگی، دورویی، بیاخلاقی، وفادارنبودن، پای بند نبودن به خانواده، دروغگویی، ولخرجی مفرط، نگاه كردن به طرف مقابل به عنوان یك دستگاه خودپرداز بانك و طلبكار بودن دائمی از طرف مقابل.
شاید برای شما جالب باشد كه بدانید هنگام ورود به دادگاه خانواده چگونه میتوان راه و چاه كار را یاد گرفت و یك شكایت درست و حسابی علیه همسر خود طرح كرد؟
پاسخ به این پرسش بسیار ساده است. همسران پس از ورود به دادگاه در اولین برخورد با فردی از جنس خود یعنی مردان در مواجهه با مردان و زنان در مواجهه با زنان اطلاعات اولیهای از حضور در دادگاه، نحوه شكایت، حرفهایی كه باید در دادگاه عنوان كنند را به دست میآورند و چند جمله یا كلمه كلیدی و كاربردی و اغلب تكراری یاد میگیرند.
مثلا یاد میگیرند كه در مقابل اتهامهای طرف مقابل خود همه چیز را تكذیب كنند یا مقابل درخواست مهریه از سوی همسر خود عنوان كنند كه «این خانم زن منه... میخوام باهاش زندگی كنم... مهریهشو هم میدم، اما یك جا ندارم بدم و قسطی میدم».
زنان هم میآموزند كه مثلا در مقابل تقاضای تمكین مردها به عنوان شكایتی رایج بگویند كه: «من تامین جانی ندارم و گفته منو میكشه. به همین خاطر نمیتونم باهاش زندگی كنم». یا زمانی كه مرد منكر توانایی پرداخت مهریه همسرش میشود و عنوان میكند ماهانه مثلا ۳۰۰ هزار تومان درآمد دارد، بگویند: «آقای قاضی! آخه این هیكل و تیپ و قیافه با ۳۰۰ هزار تومن اداره میشه»؟!
در چنین فضایی پس از گذشت نیمساعت هر فرد تازهواردی فكر میكند در زمینه مسائل حقوقی اطلاعاتی كامل دارد و نیازی به دانستن چیزهای دیگر نیست. گاهی افراد خود را عقل كل میدانند و به واسطه همین چند ساعت محدود حضور در دادگاه، حتی دیگران را هم نصیحت میكنند و به آنها راه و چاه میآموزند.
ما به شما توصیه میكنیم اگر قصد دارید در زمینه مسائل خانوادگی اطلاعاتی كسب كنید، به جای مراجعه به چنین افرادی تنها از افراد صاحب صلاحیت تقاضای راهنمایی كنید. البته ما هم در این مطالب تلاش میكنیم تصوری واقعی از این محیط و مناسبات حاكم بر آن به شما ارائه كنیم اما شما هم بهتر است هنگام ورود به دادگاه تمام تصور خود از این محیط را كه در فیلمها و سریالهای تلویزیونی دیدهاید فراموش كنید و با واقعیت كنار بیایید. واقعیتی كه اگر با آن درست برخورد كنید، قطعا میتوانید در دادگاه به نتیجهای مطلوب برسید.
هنگام ورود به دادگاه بهترین راه برای كسب اطلاعات حقوقی، مراجعه به واحد مشاوره است. در این محل افرادی به عنوان وكیل و مطلع شما را به شكل مجانی راهنمایی میكنند البته اطلاعات حقوقی تمامی آنها برابر نیست و خلق و خوی آنها نیز متفاوت است و گاه نوع راهنمایی های ۲ نفر از آنها با دیگری تفاوت میكند. برخی از آنها عادت دارند به جای راهنمایی حقوقی شما را نصیحت كنند. گاهی نیز راهنماییها چندان دقیق و جزیی نیست و شما اگر طالب اطلاعات جدیتر و یا راهحلهای اجراییتر هستید، باید هزینه وكیل را بپردازید.
تعداد افرادی كه به این وكلا مراجعه میكنند، زیاد است و زمان اندكی به مشورت به هر فرد تعلق میگیرد. البته اگر زرنگ باشید و در ابتدای وقت اداری به دادگاه مراجعه كنید، میتوانید نتیجه بهتری بگیرید؛ اما بهتر است تمامی پرسشهای خود را به شكلی ساده و واضح و به دور از رودربایستی مطرح كنید تا پاسخ مورد نیاز را دریافت كنید.
پس از مشورت با این وكلا، میتوانید یقین حاصل كنید كه تا چه حد شكایتی كه میخواهید مطرح كنید، میتواند به نتیجه مثبتی برسد. در این مرحله و پس از تصمیم نهایی برای شكایت باید به واحد تنظیم دادخواست مراجعه كنید. این واحد در یكی از بخشها و طبقات پایینی دادگاه واقع شده است.
در این محل برای هر نوع شكایتی لایحه آماده و تایپ شدهای وجود دارد كه در مقابل مبلغی بین هزار تا ۲ هزار تومان در اختیار شما قرار میگیرد. در همین محل اوراق دیگری نیز وجود دارد كه دیر یا زود از آن استفاده خواهید كرد.
اوراقی مانند استشهادیه (برای دادخواست عسر و حرج)، فرم معرفی داور (برای طلاق)، انواع دادخواستها، دادخواست طلاق یكطرفه، لوایح دستنویس، فرم معرفی اموال (برای پرونده نفقه و مهریه)، تقاضای جلب (برای پرونده نفقه و مهریه) و... لایحه دادگاه از یك برگ تشكیل شده و پس از تكمیل شدن باید به انضمام اسناد و مدارك مورد نیاز كه بیشتر فتوكپی شناسنامه و عقدنامه است به واحد نقش تمبر ارائه شود.
در این بخش روی لوایح متناسب با هر لایحه تمبر زده میشود. پس از آن شما باید از لایحه خود فتوكپی تهیه كنید. نسخه اصلی شكایت در پرونده باقی میماند و نسخه دوم نیز از سوی دادگاه برای طرف شما ارسال میشود.
پس از طی این مراحل پرونده شما از سوی فردی از مسوولان دادگاه بررسی میشود و بعد از تایید مدارك و اطمینان از تكمیل بودن آنها، پرونده به واحد رایانه میرود تا اطلاعات آن در این مكان ثبت شود.
پس از این مرحله كه حدود یك ساعت طول میكشد، پرونده به معاونت ارجاع میرود. در این مرحله پرونده شما به یكی از شعبههای دادگاه ارسال میشود. از این پس تمام پروندههای شما و پروندههایی كه همسرتان علیه شما طرح كند، در همان شعبه رسیدگی میشود.
البته در خود شعبه نیز پرونده از جهات مختلفی بررسی میشود تا یك وقت مدارك پرونده كم و كسر نباشد. به این مساله توجه كنید كه در هنگام شكایت باید مدارك شما كامل باشد و اگر چیزی كم باشد، معمولا دادگاه با ارسال اخطاریه از شما میخواهد تا با حضور در دادگاه نسبت به تكمیل پرونده خود اقدام كنید و تا پیش از آنكه پرونده تكمیل شود، مراحل قانونی دیگر مانند تعیین وقت و ابلاغ صورت نمیگیرد.
نكته قابل توجه دیگر این است كه همسران برای شكایت از یكدیگر در دادگاه نیاز به فتوكپی عقدنامه دارند. در زمانی كه اختلافی میان همسران شكل میگیرد، طبیعتا امكان دسترسی به عقدنامه از سوی یكی از طرفین وجود ندارد.
برای این مساله قانون پیشبینی لازم را هم انجام داده و آن این كه هر كدام از همسران میتوانند به جای كپی عقدنامه، رونوشت عقدنامه را به دادگاه ارائه كنند. رونوشت عقدنامه نیز در محضری كه سند ازدواج در آن تنظیم شده، به هریك از طرفین داده میشود و به دست آوردن آن بسیار ساده است.
● دادگاه چگونه فضایی است؟
شعبه دادگاه بر خلاف آنچه ممكن است در فیلمها و سریالها دیده باشید، مكانی بزرگ و گسترده نیست كه در صندلیهای آن افرادی به عنوان تماشاچی نشسته باشند. این محل فضایی كوچك و متشكل از چند اتاق مرتبط به هم است. در ابتدای ورود به شعبه، در اتاق اول، رئیس شعبه مستقر است . رئیس شعبه با كمك یك یا ۲ كارمند كارهای ارجاعی را بررسی و بر حسب نیاز به داخل شعبه ارسال میكند. بخشی از هر شعبه دادگاه نیز به بایگانی و محل نگهداری پروندهها اختصاص دارد. در هر شعبه اتاق بزرگ تر نیز در اختیار قاضی و دستیار او است.
دادگاه محیطی ساده است، اما بیشتر صندلی و میز قاضی در ارتفاعی كوتاه و مشرف به صندلی مراجعان است. گاهی یك منشی هم در كنار قاضی حضور دارد و كارهای مقدماتی مربوط به پرونده را انجام میدهد. پس از ورود پرونده به دادگاه، برای پرونده تعیین وقت میشود كه بسته به حجم كار دادگاه، بین ۲۰ روز تا ۴۰ روز زمان تعیین میشود. زمان حضور در دادگاه نیز از طریق اخطاریه به شما و همسرتان اطلاع داده میشود. اخطاریه نیز برگهای سفید و در قطع ۵ - A است كه در آن اطلاعاتی همچون شماره پرونده، فردی كه از شما شكایت كرده، محل تشكیل دادگاه، ساعت و روز تشكیل جلسه دادگاه درج شده است.
این اخطاریه معمولا بسته به مسافت میان دادگاه تا محل زندگی همسر شما مدتی طول میكشد تا به دست او برسد. اخطاریه هم معمولا به وسیله مامور پست آورده و در صورتی كه خود فرد در محل حضور نداشته باشد، به فردی كه در محل ذكر شده حضور دارد ابلاغ و از او بابت گرفتن اخطاریه رسید دریافت میشود. این رسید هم در واقع برگ دوم اخطاریه است كه پس از امضا شدن از سوی فردی كه آن را دریافت كرده، به دادگاه ارسال میشود تا در پرونده قرار گیرد.
شاید بد نباشد بدانید جلسات دادگاه تنها زمانی رسمیت پیدا میكند كه برگ دوم اخطاریه به دادگاه میرسد و در پرونده درج شود تا دادگاه مطمئن شود همسرتان از شكایت شما با خبر بوده است. البته برخی افراد در دادگاه حضور نمییابند و بعد عنوان میكنند اخطاریه به دست آنها نرسیده و اخطاریهای دریافت نكردهاند. دادگاه نیز اگر احساس كند این حرف صحت دارد، برای رسیدگی به پرونده جلسه دیگری را تعیین میكند؛ اما گاهی هم این بهانه را نادیده میگیرد.
● یك نكته مهم درباره اخطاریه
اخطاریههای دادگاه معمولا به محلی ارسال میشود كه خواهان فردی كه شكایت كرده اعلام میكند. اگر خواهان نشانی اشتباهی از خوانده بدهد، این مساله میتواند در دادگاه مورد ادعای خوانده قرار گیرد. اما معمولا نشانی درج شده در عقدنامه نشانیای است كه اخطاریهها به آن ارسال میشود و بهتر است همسران هنگام عقد، یك نشانی سر راست و دم دستی در عقدنامه بنویسند كه ترجیحا در یك محدوده جغرافیایی مشخص مثل یك شهر یا یك كشور مشترك باشد، زیرا گاه ارسال اخطاریهها برای شهرهای دیگر چند ماه طول میكشد و رسیدگی به پروندهها را با تاخیر فراوان مواجه میكند.
اگر شما احساس میكنید ممكن است همسرتان از شما شكایتی كرده باشد، به نزدیكترین دادگاه محدوده محل سكونت یا كار خود مراجعه كنید. در دادگاه و در بخش رایانه یا اطلاعات دادگاه، با ارائه شناسنامه یا كارت ملی، نام شما وارد رایانه میشود و به شما گفته میشود كه شكایتی از شما شده است یا نه؛ اما اگر فكر میكنید همسرتان با ارائه اطلاعات اشتباه در دادگاهی دیگر از شما شكایت كرده، میتوانید به تمامی دادگاههای خانوادهای كه در سطح شهر محل سكونت شماست، مراجعه كنید و با طی كردن این مراحل از شكایت احتمالی مطلع شوید. در دادگاههای خانواده هم مانند دیگر دادگاهها هنگام ورود، تلفن همراه تحویل گرفته میشود. ورود تلفن همراه به دادگاه تخلف است و اگر ماموری تلفن را در دست شما ببیند، میتواند بابت این مساله شما را جریمه یا چند ساعتی تلفن همراه شما را توقیف كند.
● چند توصیه كلی برای حضور در دادگاه
دادگاه، محیطی كاملا رسمی است، به همین دلیل در چنین محیطی از پوششهای رسمی استفاده كنید. بارها مشاهده شده همسران برای اینكه لج یكدیگر را در بیاورند، با تیپهای خفن و اجق وجق یا با آرایشهای تند و غلیظ به دادگاه آمدهاند و این مساله به جای آنكه حرص طرف مقابل را در بیاورد، در نوع نگاه قاضی به این افراد موثر واقع شده است. برای خانمها پوشش مناسب و حجاب كامل و برای آقایان پوشش كت و شلوار برای حضور در این محیط بسیار موثر است؛ البته برخی افراد همچون شاغلان نیروهای نظامی و انتظامی هم معمولا با لباسهای رسمی خود به دادگاه میآیند كه این مساله نیز شكل دیگری از موجه جلوهدادن خود است.
خانمهای جوان برای حضور در دادگاه بهتر است با یكی از نزدیكان خود مانند برادر و یا پدر به دادگاه مراجعه كنند. در محیطی مانند دادگاه ممكن است هر لحظه به شما پیشنهادی مشكوك شود. اگر فردی به شما گفت كه میتواند با دریافت مبلغی مشكل شما را حل كند یا به شما حرفی زد كه باعث ناراحتیتان شد، این موضوع را هرچه سریعتر به واحد حفاظت اطلاعات مستقر در دادگاه گزارش كنید. به این نكته هم توجه كنید كه حتی اگر پیشنهاد خلافی از سوی قاضی هم به شما شد، به سراغ حفاظت اطلاعات بروید. بد نیست بدانید در قانون به تخلفات قاضی نیز بشدت رسیدگی و احكام سنگینی برای قاضیهای متخلف صادر میشود؛ البته گاهی با تشخیص این خطاها ممكن است پروندههای شما به شعبههای دیگری نیز ارجاع داده شود.
برای حضور در دادگاه همیشه میزان قابل توجهی كپیشناسنامه، عقدنامه، اجارهنامه مسكن و... نیاز دارید. توصیه میشود از این اوراق به میزان كافی كپی تهیه و در منزل نگهداری كنید. داشتن یك دفترچه یادداشت برای نوشتن شمارههای پرونده، شمارههای لوایح، تاریخ تشكیل جلسات و... امری ضروری است.
بهتر است چند پوشه و زونكن تهیه و اسناد، لوایح، دادخواستها و... خود را به شكلی منظم نگهداری كنید. گاهی گم شدن یكی از این برگهها میتواند باعث بروز مشكلات فراوان برای شما شود.
هر نوع سند مكتوب و تصویری از زندگی مشترك میتواند به شما كمك كند تا از حق خود به شكل بهتری در دادگاه دفاع كنید. از این اسناد فتوكپی تهیه كنید و هیچ گاه اصل آن را به دادگاه نبرید، چون مشاهده شده گاهی طرف مقابل شما یا نزدیكان این اسناد را از شما قاپ زده یا اینكه آنها را پاره كرده است.
دادگاه، تابع نظم خاصی است و با هر نوع تخلف رفتاری در آن بشدت برخورد میشود. بعضی در دادگاه كاری میكنند كه اعصاب طرف خط خطی شود و از این طریق امتیاز بگیرند. بهتر است اگر احتمال تنش است، رودررو نشوید. اگر طرف مقابل شما قصد داشت با تحریك شما، دعوا راه بیندازد، بهتر است سكوت كنید یا اینكه تا زمان تشكیل جلسه جایی دیگر منتظر بمانید. برخی همسران میكوشند در دادگاه با شیوههایی از این دست و به خشم آوردن طرف مقابل، او را در موقعیتی قرار دهند كه با واكنش احساسی او از این مساله امتیاز بگیرند. پیشنهاد میشود اگر در چنین موقعیتی قرار گرفتید حتما نیروی انتظامیمستقر در دادگاه را مطلع كنید.
داشتن برگه ۴ A، ماژیك فسفری و... در دادگاه بشدت به كار میآید. بد نیست بدانید در دادگاه هر برگ كاغذ ۴ A بیست تومان به فروش میرسد. پس بهتر است همواره كاغذ همراه داشته باشید و برای آنكه بخشهایی از لوایح خود را برجسته كنید، حتما ماژیك فسفری ببرید.
اغلب قضات از توصیه خوششان نمیآید. بهتر است اگر فردی صاحب نفوذ و قدرت هستید، هیچگاه این مساله را در دادگاه بیان نكنید، چون ممكن است قاضی حساس شود و این موضوع در مناسبات او با شما تاثیر بگذارد.
دادگاهها معمولا از ساعت ۳۰/۸ كار خود را آغاز میكنند و این زمان، فرصت مناسبی برای حضور در دادگاه است. دادگاهها از اواسط روز به بعد بسیار شلوغ میشوند و شما برای هر كاری باید خیلی معطل شوید.
هر نوع تیزبازی مانند خارج كردن برخی اوراق از پرونده، تلاش برای گول زدن قاضی، جعل سند و... برای شما مشكل ساز است و میتواند به نتیجه نامطلوبی منجر شود. بهتر است راه درست را در پیش بگیرید تا یك وقت خدای ناكرده علاوه بر مشكل خانوادگی، دچار مشكلاتی مانند جعل و .... نشوید.
لوایح و دادخواستهای خود را تا حد امكان مختصر و مفید و تایپ شده بنویسید و به دادگاه ارائه كنید.
بهتر است خارج از دادگاه در مقابل همسر خود سكوت كنید. گاهی طرف مقابل شما صحبتهایتان را ضبط و از این حرفها علیه خود شما استفاده میكند.
منبع: جام جم | 
